Ыам ыйын 15 күнүгэр Дьиэ кэргэн норуоттар икки ардыларынааҕы күнүн, Майа сэлиэнньэтигэр Төрүччү сылын чэрчилэринэн «Кэрэли» оҕону эбии үөрэхтээһин киинигэр «Ыал эйгэтэ» түмсүү төрөппүттэргэ аналлаах дьарыгы ыытта.
Тэрэһииҥҥэ дьиэ кэргэн психолога Нина Слободчика «Удьуор ситимэ» тиэмэни сырдатта, «Эркээйи» хаһыат техническэй эрэдээктэрэ Дария Михайлова «Олох маһа» бырагыраамаҕа хайдах үлэлиири сиһилии быһаарда.
«Оҕо дьылҕата дьиэ кэргэҥҥэ түстэнэр, оттон дьоллоох оҕо дьоллоох эрэ дьиэ кэргэҥҥэ улаатар» диэн санаанан салайтаран, төрөппүттэргэ аналлаах үлэ оҕону эбии үөрэхтээһин «Кэрэли» киин иһинэн «Ыал эйгэтэ» төрөппүттэр түмсүүлэрэ 7-с сылын үлэлиир.
Нина Слободчикова «Ыал эйгэтэ» түмсүү төрөппүттэри кытта үлэтин туһунан:
– Ыал, дьиэ кэргэн – утум, удьуор саҕаланар салаата, уопсастыба бастакы олуга буолар. Киһи хайдах сиэрдээх буола иитиллэн тахсара, бастатан туран, ыал туттан-хаптан, тэринэн олороруттан, дьиэ иһинээҕи ийэ-аҕа сыһыаныттан, өйдөһүүттэн, ыал отуоруттан саҕаланар. Төрөппүт аҕа буолбут эр киһи анала, кини солото – дьиэ кэргэни тэрийии, көрүү-харайыы, чуолаан, ааты-суолу харыстааһын. Ийэ – ыал тэбэр сүрэҕэ, кута-сүрэ, тыына буолар.
Оҕо олоххо тирэхтээх буоларыгар, бастатан туран, дьиэ кэргэн сырдык-сылаас эйгэлээҕэ, төрөппүт икки ардыгар сыһыан ордук суолталаах. «Дьолуҥ бэйэн илиигэр…» уйулҕа мастарыскыайыгар төрөппүт ис туругун, уйулҕатын сааһыланарыгар туһаайан биирдиилээн уонна куолаан дьарыктары, ыалга истиҥ сыһыан олохтоноругар сүбэ үөрэхтэри, трениннэри ыытабыт.
Бүгүн төрүччүнү үөрэтиигэ практическэй дьарык буолан ааста. Дьиэ кэргэн бэйэтэ сайдар айылҕаттан тутуллаах, ол сиэринэн олоруу дьоллоох дьылҕаҕын түстүүр.
Дария Михайлова «Олох маһа» бырагырааманан хайдах үлэлээн саҕалаабын туһунан үллэһиннэ:
– 2018 сыллаахха Майа сэлиэнньэтигэр СӨ Хотугу норуоттар гениалогияларын уонна этнологияларын научнай-чинчийэр институттун дириэктэр Константин Аргунов бырагырааманан үлэллииргэ үөрэппитэ. Бэйэм оҕо эрдэхпиттэн олус аймаҕымсахпын, үлэм бастакы хардыыларыгар аймаҕым Алексей Плотников оҥорбут төрүччүтэ миэхэ тирэх буолбута. Билиҥҥи туругунан чугас, ыраах аймахтарбын булан 10-с көлүөнэҕэ тиийэ, уопсайа 1203 дьону киллэрдим.
Бу бырагыраама олус судургу, өйдөнүмтүө. Көмпүүтэри бастакытын да туттар дьон маны сатыахтарын сөп. Быйыл Майаҕа Төрүччү сыла биллэриллэн элбэх тэрээһиннэргэ ыҥырыннар «Олох маһын» туһунан астына кэпсээтим. Дьон-сэргэ интэриэһиргээн, бырагырааманы үөрэтэр, туттар баҕалаах ахсаана элбээн иһэриттэн олус үөрэбин, – диэтэ.
Акулина Сыроватская, Майа сэлиэнньэтин олохтооҕо:
– Нина Слободчикова олус өйдөнүмтүө гына, боростуойдук араас хабааннаах тиэмэлэри, билинҥи дьалхааннаах олоххо киһи кутун-сүрүн уоскутар, ис-тас күүрүүттэн (стресстан) босхолонуу ньымаларын үөрэтэр, кэпсиир. Манна сылдьаммыт биһиги, төрөппүттэр, бэйэбит күннээҕи олохпутугар сатаан туттар араас үөрүйэхтэргэ үөрэннибит, практическай дьарыктары биллибит уонна күннээҕи олохпутугар туттар буоллубут.
Итини таһынан, ыйга биирдэ «Төрөппүт түһүлгэтэ» диэн тэриллэр. Манна сүбэнэн араас тиэмэлэри аһаҕастык кэпсэтэбит, уопут атастаһабыт, сүбэ-ама бэрсэбит. Төрөппүттэр бэйэбит уочаратынан иилээн-саҕалаан кэпсиибит, санаа атастаһабыт.
«Ыал эйгэтэ» түмсүү хас биирдии төрөппүккэ наһаа туһалаах, киһи сайдарыгар, дьиэ кэргэнҥэ истиҥ сыһыан, таптал уонна убаастабыл эйгэтэ үөскүүрүгэр, киһи ис туруга бөҕөргүүрүгэр, духуобунай өттүнэн сайдарыгар, уопсай доруобуйабыт эмиэ тупсарыгар ураты көмөлөөх буолла.
Тус бэйэм бу түмсүүгэ 4-с сылбын сылдьаммын билиим-көрүүм наһаа уларыйда, кэҥээтэ, уйулҕаны өссө дириҥитэн билиэх санаам күүһүрэн, быйыл «Академия Про-Психология» ХЭУо үөрэнэммин «Практикующий психолог» диэн диплом, идэ ыллым. Онон, киһи хас баҕарар сааһыгар үүнэн, сайдан, саҥаны билэн иһэрэ наһаа үчүгэй эбит.
Биһиги, Майалар, наһаа дьоллоох дьон эбиппит, ол курдук, «Ыал эйгэтэ» түмсүүнү тэрийэн Марианна Билюкина, психологтар Нина Слободчикова, Сардана Колосова бэйэлэрин тус бириэмэлэрин, баай уопуттарын, сүдү билиилэрин харыһыйбакка, бар дьоннорун туһугар бэриниилээхтик үлэлээннэр, ким сайдыан, билиэн, дьоллоох олохтонуон баҕарар төрөппүттэр сылдьан, чахчы эйгэбит кэҥээтэ, махталбыт улаатта.
Маннык чахчы туһалаах түмсүүлэр өрөспүүбүлүкэ бары улуустарыгар тэриллэн үлэлиэхтэрин, дьонҥо көмөлөөх буолуохтарын баҕарабын, – диэн махталын уонна баҕа санаатын тиэртэ.
Иван Лукин.
