Билигин от үлэтин түргэнник бүтэрэр, тиэйэр-таһар кыах толору баар. Араас тэрил – оту престиир, мунньар, охсор, бырысыаптар, тыраахтардар, о.д.а. тиэхиньикэ элбэх. Ол эрээри үгүс хаһаайыстыбалар ону таба туттубаттар.
Быйыл аҕыйах хонукка кураан турбутугар Майа алааһын үс ротор охсордоох, икки ойоҕоһунан мунньардаах, икки престиир тиэхиньикэлээх, КАМАЗ массыыналаах 5-6 хонугунан охсон, престээн, тиэйэн бүтэрдилэр. Төһө туоннаны ылбыттарын чуолкай этэр кыаллыбат, ол эрээри 300 киилэлээх урулуон бачымах курдук этэ. 900-1000 туонна буолуон сөп.
Чааһынайдар да түргэммит. Эмиэ ол кэмҥэ, туран биэрбитигэр, 10-тан тахса туонна оту оҕустаран, престээн, тиэйэн, ыскылаакка укпуппут. Биир кыра тыраахтар, биир бырысыаптаах УАЗ массыынанан үлэлээн. 20 киилэлээх урулуонунан 1 туонна оту начаас тиэйэҕин, таһаҕын. Ол от үлэтин күүскэ түргэтэтэр.
Үгүстэр кыра тыраахтарынан бугултан тиэйэллэр. Маннык дьаһаныы от үлэтин икки-үс төгүл бытаардар. Оттон быйылгы курдук ардахтаах дьылга ол улаханнык охсор. Бириэмэ олус күндү буолла. Кыра хаһаайыстыба 10 күн 15-17 туонна оту кыра тыраахтарынан оттуур кыахтаах. Оттон улахан тыраахтарынан 2-3 төгүл элбэҕи оттуон сөп.
Үгүс оройуоннарга алаастарга кэбиһэллэр. Бу үлэни бытаардар, орускуоту элбэтэр. Кыһын тыраахтары эттэһэр ыарахан сыана буолар. Арай бэйэ чааһынай тыраахтардаах буоллахха, син даҕаны. Ол бары хаһаайыстыбаҕа кыаллыбат.
Дьон кэпсииринэн, Чурапчы улууһун нэһилиэктэригэр уустук балаһыанньа үөскээбит. Алыс ардахтаан. Манна хас омурҕан сыаналаах.
Санааны түһэрбэккэ, ходуһаҕа хоно сытан үлэлиэххэ наада. Курааҥҥа киэһээ хойукка диэри үлэлээн. Сарсыарда эрдэлээн. Дьиэттэн сылдьан бириэмэҕин эрэ сүтэрэҕин. Кураан күммүт да биэс тарбахха батар. Ким дьулуурдаах, тулуурдаах, ол кыайыылаах буолуо. Айылҕа ардаҕа суох күнүн хас чааһын таба туттуохха. Тыраахтар барахсан оҥорон таһаарыыта улахан.
Уол оҕо уйана-хатана биллэр сайына буолла. Тиэхиньикэни төһө билэрэ, сатабыла, тэрээһинэ, ыал түмсүүтэ, илэ-эйэтэ – барыта элбэҕи быһаарар. Ситиһиини баҕарабын.
Федот Харитонов.