Эт эрэ эн миэхэ,
Дьоллооххун дуо миигинниин?
Сааскы күн кэриэтэ
Үөрдэҕин эн миигин куруук…
Бу дьон уоһуттан түспэт буолбут ырыаны тапталлаах кэргэнигэр Хорообут нэһилиэгин улахан дьиэ кэргэнин аҕа баһылыга Николай Герасимов анаабыта.
Тыа ыалыгар титииккэ ньирэй мэҥирээн, тиэргэҥҥэ ынах маҥыраан, сыһыыга сылгы кистээн өрөспүүбүлүкэбит, улууспут, нэһилиэкпит уйгулаах олоҕо түстэнэр, ымыылаах түһүлгэтэ төрүттэнэр.
Сүөһүгэ, сылгыга бэриниилээх, Хорообут нэһилиэгин биир тумус туттар сэмэй дьиэ кэргэнин Николай Герасимов, Татьяна Семенова тустарынан кылгастык сырдатыаҕы баҕарыллар.
Николай 1962 с. элбэх оҕолоох дьиэ кэргэҥҥэ төрөөбүтэ. Оҕо эрдэҕиттэн сүөһүгэ, сылгыга сыстаҕас буола улааппыта. Оскуоланы бүтэрэн баран “Кыһыл Сулус” сопхуос Хорообуттааҕы отделениетыгар оробуочайынан, онтон кадровай булчутунан 30-ча сыл үлэлээбит. Сылгыга сыстаҕас буолан ат сүүрдүүтүнэн үлүһүйэн дьарыктанан, ситиһиитэ элбэх. 2004, 2006, 2008 сс. “Бастыҥ ат сүүрдээччи”, “Бастыҥ ыҥыырдааччы” анал ааттарынан бэлиэтэммитэ. 2008 с. “Ат успуордун бастыҥ ат сүүрдээччитэ” аат, 2017 с. “Улуус социальнай-экэнэмиичэскэй сайдыытыгар кылаатын иһин”, “Мэҥэ Хаҥалас улууһугар сылгыны үөрдээн иитии салаатын сайыннарыыга кылаатын иһин” бэлиэлэр хаһаайыннарынан буолбута.
Николай Герасимов норуокка биллэр ырыа айааччы буолар. Элбэх ырыаны кэргэнигэр Татьянаҕа анаабыт. Дьон-сэргэ сөбүлээн ыллыыр “Ыйдаҥалаах түүн”, “Доҕорбор”, “Оҕобор” о.д.а. ырыалар тылларын, матыыбын бэйэтэ суруйбут. Сыллата ыытыллар култуура уонна успуорт эстэпиэтэтин элбэх төгүллээх лауреата, дипломаана.
Татьяна Орто Халымаҕа кыылы иитэр идэҕэ үөрэнэн, 27 сыл Покровскайга саһылга үлэлээбит. 1999 с. олоҕун аргыһыныын Николайдыын көрсөн төрөөбүт Хорообуттарыгар кэлэн олохсуйаллар. 2004 с. “Кырымах” бааһынай хаһаайыстыбаны тэриммиттэр. Манна кырымахтаах саһыллары сэргэ, 20-чэ козаҕа тиийэ иитэ сылдьыбыттар.
Билигин “Кырымах” бааһынай хаһаайыстыба сүөһү, сылгы иитиитинэн дьарыктанар. Быйылгы кыстыгы төбөтүнэн 50-тан тахса сүөһү туораабыт, о.и. бу кэмҥэ 16 ынах төрөөбүт, өссө 5 ынах төрүөхтээх. Билигин күҥҥэ ортотунан 50-60 киилэ үүтү ыыллар. Үүтү туттарыыга быйылгы сылга 20 туонна дуогабардаахтар.
Маны сэргэ, мэҥиэ буолар кустары иитэллэр. Аймахтардыын холбоон 100-чэкэ сылгылаахтар. Уопсайа 70-ча га сири оттууллар, мантан 27 га аренда сир. Ааспыт сылга отторо мөлтөх буолан атыылаһан эбиммиттэр.
Хаһаайыстыба аҕа баһылыга Николай Николаевич:
— Оттуур сир баар, үүнүөн эрэ наада, окко оҕолор кэлэн көмөлөһөллөр. Нэһилиэкпитигэр 2022 с. саҥа үүт собуота тутуллан сылы эргиччи үлэлиир буолан абыраата, үүппүтүн онно туттарабыт, үүт сыаната үрдэтиллэн өссө үчүгэй буолла, олорбокко үлэлиэххэ эрэ наада. Тыа сиригэр үлэ суох буолбатах. Ыччат тыа хаһаайыстыбатыгар сыһыннаҕына бэйэтин аһыыр аһа, таҥнар таҥаһа, үбэ-харчыта барыта баар буолар. Хаһаайыстыбалаах уолаттар бааллар, бэркэ ылсан үлэлии сылдьаллар. Граҥҥа кыттыахпытын баҕарабыт да, балаһыанньата уларыйа турар буолан кыайан кыттыбакка сылдьабыт. Кута сиргэ турар буолан хотоммут акылаата сытыйа турар, саҥардан туттар баҕалаахпыт. Японскай тыраахтардаахпыт, барытын оҥорор гынан баран кэлэргэ-барарга бытаан. Онон 40 ат күүһэ күүстээх тыраахтар атыылаһар баҕа эмиэ баар. Сүөһүлээх-астаах үчүгэйэ сүрдээх, — диэн сырдатта.
Герасимовтар дьиэ кэргэн нэһилиэк биир тарбахха баттанар киэн туттар ыала буолаллар. Нэһилиэктэриттэн саҕалаан өрөспүүбүлүкэҕэ тиийэ ыытыллар тэрээһиннэргэ, улуустааҕы “Быйаҥнаах тэлгэһэ”, “Идэһэ” быыстапка-дьаарбаҥкаларга сыллата ситиһиилээхтик кыттан кэлбиттэр. “Быйаҥнаах тэлгэһэ” куонкуруска 2018 с. үүт уонна оҕуруот астарынан анал аат кыайыылаахтара, ыал ийэтэ 2019 с. өрөспүүбүлүкэтээҕи “Далбар Хотун” куонкуруска 18 улуустан 7 иһигэр киирэн “Талба Хотун” анал ааты ылбыт. 2021 с. “Быйаҥнаах тэлгэһэ” куонкуруска иккис миэстэ буолбуттар. Улуу Кыайыы 75 сылынан бэйэлэрин эт-үүт астарынан нобуор оҥорон тыыл бэтэрээннэригэр, элбэх оҕолоох ыалларга, доруобуйаларынан хааччахтаах оҕолорго гуманитарнай көмө, Саҥа Дьылга инбэлиит оҕолорго минньигэс бэлэхтэри оҥорон үөрүүнү бэлэхтиир үтүө үгэстээхтэр. Бородуукта нобуорун тиэрдэллэригэр Прокопий Плотников баһылыктыы олорон массыынатынан тасыһан абыраабытын ыал ийэтэ махталынан ахтар. Пандемия кэмигэр бэйэлэрин бородууксуйаларынан Майатааҕы поликлиника үлэһиттэригэр тиийэ көмө оҥорбуттар.
Татьяна Коммунаровна көхтөөх уопсастыбанньык. Оҕолоро оскуолаҕа үөрэнэллэригэр төрөппүт кэмитиэтин бэрэссэдээтэлинэн, олорор түөлбэтигэр салайааччынан үлэлээбит. Кини нэһилиэгэр 10-тан тахса сыл дьахтар кэмитиэтин салайбыт, билигин настаабынньык. “Сандаара” ырыа ансаамбылыгар ыллыыр, “Ситии” үҥкүү ансаамбылыгар, “Арчы” алгыс түмсүүтүгэр сылдьар, “Умсулҕан” кэллиэксийэньиэрдэр түмсүүлэрин салайааччы. Уопсастыбанньык аны холумтаннаах суорумньуһут быһыытынан биллибит, холбооттообут ыаллара этэҥҥэ оҕолонон-урууланан, дьоллоохтук олороллоруттан үөрэр.
2023 с. Аммаҕа тыа хаһаайыстыбатын бочуоттаах үлэһитэ, бааһынай хаһаайыстыба салайааччыта Галина Ивановна Бубякина сырдык кэриэһигэр буолбут эрэгийиэннээҕи куонкуруска кыттан “Сатабыллаах хаһаайка” уонна “Көмүс сүүтүк” анал ааттар хаһаайкаларынан буолбута. 2023 с. “Золотая леди” өрөспүүбүлүкэтээҕи куонкуруска 86 далбар кыттыбыттан 20 иһигэр киирсэн туоһу суругунан бэлиэтэммит. 2025 с. Анна Скрябина салайааччылаах “Ситии” үҥкүү ансаамбыла Санкт-Петербурга норуоттар икки ардыларынааҕы “Планета искусств” бэстибээл-куонкуруска кыттан 2-с истэпэннээх лауреат буолан кэллилэр.
Николай Николаевич, Татьяна Коммунаровна дьиэ кэргэн олохторун 5 оҕо, 10 сиэн киэргэтэллэр. Улахан кыыстара Наталья Хорообукка олорор, түөрт оҕолоох, оҕо уһуйааныгар асчыт, хоруоҥканы хаамтарбат эрэ диэн ийэтэ кэпсиир. Кэргэнэ Ньургун Босиков быһахтан, хомустан саҕалаан олбуор аанын оһуордаан-бичиктээн, тыа хаһаайыстыбатын үлэлэригэр туттуллар тэриллэри оҥорор көмүс тарбахтаах тимир ууһа. Кинилэр улаханнара Нюргуяна Нюргуновна нуучча тылын учууталынан нэһилиэгин оскуолатыгар үлэлиир, иккис оҕолоро Туйаара медколледж 1-кы кууруһун устудьуона, онтон Мирон 10-с кылаас, Эвелина 3-с кылаас үөрэнээччилэрэ.
Иккис кыыстара Анна Аллараа Бэстээххэ “Москва” массыына саппаас чааһын атыылыыр маҕаһыыҥҥа кассирынан, атыыһытынан үлэлиир, икки кыыс оҕолоох. Тома медколледж 2-с кууруһун устудьуона, Милена 9-с кылааска Таатта Кыйытыгар үөрэнэр.
Улахан уоллара газосварщик идэлээх Николай Дьокуускайга олорор. Кэргэнэ Сайыына Владимировна ювелир. Кыргыттара Роксана 1-кы кылаас үөрэнээччитэ, Анелия 7 саастаах.
Кыра кыыс Анна куоракка ювелир, атыыһыт, кэргэнэ Ян чааһынай уһуйааҥҥа харабыл, икки оҕолоохтор. Кэрэл 7 саастаах, Эркин 7 ыйдаах.
Кыра уол Булчут Эрчимэн-Бэргэн Ньукулай Уола АГАТУ-ка үөрэнэн мэхээнньик идэтин ылбыт, успуорка панкратион, ушу көрүҥнэринэн утумнаахтык дьарыктанан кэккэ ситиһиилэрдээх.
Герасимовтар сайынын тыа ыалын сиэринэн оҕуруот олордоллор, хортуоппуй, оҕурсу, помидор үүннэрэллэр, ону сиэннэр көрөллөр-харайаллар. Оҕолорун бэйэлэрин холобурдарынан чөл олоххо иитэллэр, сатабылларыгар уһуйаллар.
Дьиэ кэргэнинэн үлүһүйэн туран бары коллекционердар. Харчыны, ырыанньыктары, суруктары, оҕолор оонньуурдары, кыыллар тустарынан энциклопедиялары, о.д.а. мунньаллара көлүөнэттэн көлүөнэҕэ бэриллэн ууруллан, хаҥаан иһэр.
Сүөһү-сылгы көрүүтүн курдук бүппэт түбүктээх үлэттэн быыс булан ыллаан-туойан, араас куонкурустарга ситиһиилээхтик кыттан нэһилиэктэрин, улуустарын аатын ааттата, кыһалҕалаах да, үөрүүлээх да кэмҥэ кимҥэ баҕарар илиилэрин уунан көмөлөһө сылдьар үтүө үгэстэрдээх ыалга баҕа санаалара олоххо киирэригэр, хаһаайыстыбалара өссө чэчирии сайдарыгар баҕарабыт.
Марелла Баишева.
