Дьабыыл нэһилиэгин сис ыала Елена Егоровна Оконешникова уонна Николай Васильевич Борисов тустарынан дьиэ кэргэн улахан оҕото, үрдүк категориялаах педагог, “Саха сирин методиһа”, “СӨ Үөрэҕириитин туйгуна” бэлиэлэрдээх Дария Петрова быйылгы сылга “Ситим быстыбат” диэн кинигэни бэчээттэтэн, тапталлаах төрөппүттэрин ааттарын үйэтиттэ.
“Ситим быстыбат” кинигэ 8 түһүмэхтэн турар. “Ахтылҕаннаах мин дойдум” бастакы түһүмэххэ төрөөбүт-үөскээбит Дьабыылларын нэһилиэгин сирэ-уота, Борисовтар аймах төрүччүлэрэ киирбит. Иккис, “Тумус туттар өбүгэлэрим” түһүмэххэ күүстээх, айылҕаттан айдарыылаах, уһун үйэлээх өбүгэлэрэ, үһүс “Хаан-уруу дьонум” түһүмэх өрөспүүбүлүкэ араас муннуктарыгар олохсуйбут чугас аймахтары билиһиннэрэр. Төрдүс “Дьабыыл нэһилиэгин дьонун ахтыылара” түһүмэххэ ыкса ыаллара, үлэҕэ-хамнаска бииргэ алтыспыт дьон ахтыылара киирбиттэр. Бэһис түһүмэххэ Елена Егоровна, Николай Васильевич оҕолоро уонна кинилэр тустарынан дьон ахтыыта, алтыска “Хорсун санаа холобурдара”, сэттиһинэн “Чугастык саныыр дьоммут” диэн үөлээннээхтэрин ахтыылара уонна тиһэх ахсыс түһүмэххэ ийэлэрэ Е.Е. Оконешникова бэйэтин суруйуулара киирбиттэр.
Елена Егоровна (Георгиевна) Оконешникова уонна Николай Васильевич Борисов, икки өттүттэн тулаайах дьон холбоһон, өбүгэ ситимин салҕаан, 10 оҕону төрөтөн, онтон биир оҕонон оҕото суох аймахтарын оҕолоон, дьоллоон, элбэх сиэн, хос сиэн тапталларын билэн, дьоллоох дьиэ кэргэн уйгу-быйаҥ олоҕун түстээбиттэрэ.
Е.Е.Оконешникова сэрии тулаайаҕа. Ийэтэ убайыныын Чурапчы көһөрүллүүтүгэр Кэбээйигэ баран истэхтэринэ Дьабыылтан төрүттээх эбэтэ Дарья Афанасьевна Нуораҕанаҕа күрэтэн, оҕо сааһа Ампаардаах алаас өтөҕөр ааспыта. Соҕотох оҕо буолан, бэйэтэ бэйэтин кытта оонньоон, кэпсэтэн, оту-маһы, айылҕаны кэрэхсээн, алаас кэрэ дуолугар дуоһуйа сүүрэн-көтөн улааппыта. 1959 с. олоҕун аргыһын Николайы көрсөн Борисовтар диэн ыал буолаллар. Елена холкуоска, сопхуоска өр сылларга ыанньыксыттаабыта. Оҕолоро оскуолаҕа киирэллэрэ кэлбитигэр киин сиргэ Нуораҕанаҕа көһөн кэлэн дьиэ-уот туттан олохсуйаллар.
Элбэх оҕолоох ийэ нэһилиэккэ биир бастыҥ уопсастыбанньык, дьөһөгөй оҕотун мунньар кэлэксийэньиэр этэ. Уп-уһун суһуохтаах, сырдык харахтаах, кэрэ, нарын сэбэрэлээх далбар хотун чабырҕахтыыра, биллиилээх бэйиэттэр хоһооннорун өйүттэн дорҕоонноохук ааҕара. Кини кинигэни кытта ыкса доҕордоһоро, онон ыччатыгар холобур буолан, дьиэ кэргэнинэн “Бастыҥ ааҕар дьиэ кэргэн” аатын ылбыттара.
Үлэ, сыана бэтэрээнэ Елена Оконешникова: “Култуура диэн дьону түмэр, билиһиннэрэр, билиҥҥи кэмҥэ оҕону, ыччаты атын дойду ыччатын кытта сайдам-сайаҕас сыһыаҥҥа үөрэтэр сүдү күүс буолар…
Аныгы ыччат уус-уран литератураны аахпат буолла диэн этэллэр. Кинигэни ааҕыы эмиэ туспа култуура. Ааҕыыга дьиэ кэргэн бэйэтэ холобур буолара ордук, ким да күһэйбэт. Мин билигин даҕаны кинигэни умсугуйан ааҕабын. Урут ханна эмэ бардахха, кинигэ кэһиилээх кэлэр буоларым. Сорох түгэҥҥэ куулунан да буолара. Эдэр ыччат, кырдьаҕас көлүөнэ дьоммут ытык сүбэтин сүрэххитигэр иҥэрэн, үчүгэйгэ сыстаҕас, үлэттэн чаҕыйбат, бэйэҕитигэр эрэллээх буолуҥ, кинигэттэн билиитэ сомсуҥ, үүнүҥ-сайдыҥ, ыччаккытыгар холобур буолар олоҕу олоруҥ”, — диэн 2013 с. кэс тылын эппит.
Николай Васильевич 1936 с. сэтинньи 14 күнүгэр Дьабыыл нэһилиэгэр Дарья Петровна, Василий Афанасьевич Борисовтар дьиэ кэргэҥҥэ төрөөбүт. Оҕо сылдьан убайа Анатолийдыын оҕо дьиэтигэр иитиллибиттэр. Аҕыйах кылаас үөрэхтээх уол 3 сыл аармыйаҕа сулууспалаабыт. Онтон эргиллэн кэлээт бастаан сүөһүгэ, кэлин тутуу биригээдэтигэр үлэлээн, биэнсийэҕэ тахсыар диэри нэһилиэк улахан тутууларын барытын тутуспут. Түргэн тутуулаах оһохчут, балыксыт бэрдэ этэ, сайынын илимнээн дьиэ кэргэнин аһатарын таһынан элбэх ыалга амсаппыта.
Елена Георгиевна, Николай Васильевич Борисовтар 1959 с. ыал буолан, уһуннук, дьоллоохтук олорон, улуус “Ытык ыала” бочуоттаах ааты ылан олохтон барбыттара.
Көрсүө-сэмэй, үлэни өрө туппут, дэгиттэр дьоҕурдаах саха ыалын олоҕо ыччаттарыгар салҕанар. Олортон аҕыйах сиэннэри ааттыыр буоллахха, Василена Шарина импровизатор-хомусчут, С.Зверев-Кыыл Уола аатынан үҥкүү тыйаатырын артыыһа. Николай Шарин судаарыстыбаннай филармония ырыаһыта, Полина Петрова тойуксут, олоҥхоһут, хомусчут.
Кинигэ ааптарын туһунан кылгастык билиһиннэрдэххэ, ыал улахан оҕото Дария Николаевна 1960 с. тохсунньу 4 күнүгэр Күн сирин көрбүтэ. 1987 с. Хо Ши Мин аатынан Иркутскайдааҕы омук тылын үөрэтэр судаарыстыбаннай институкка английскай тыл салаатын бүтэрбитэ. Элбэх үөрэнээччитэ омук тылын биридимиэтин талан педагог буола сылдьалларынан киэн туттар. Идэтинэн уопсайа 32 сыл ыстаастаах бэтэрээн учуутал, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорон, төрөппүттэрин ааттарын үйэтитэн үүнэр көлүөнэҕэ дьоһун бэлэҕи оҥордо, чугас дьонун үөрүүлэрин үрдэттэ, ыкса ыалларын махталларын ылла.
Марелла Баишева.
