“Көмүлүөк” духуобунас киинин төрүттээбит Клавдия Ильинична Максимова-Сайыына быйыл муус устар 4 күнүгэр төрөөбүтэ 75 сыла буолбута. Кини ыыппыт үөрэҕин ылынан ис кыаҕын арыйбыт, өбүгэлэриттэн утумнуур дьоҕурун-талаанын дьалкытан таһаарбыт дьон үгүс.
Майа сэлиэнньэтигэр ыам ыйын 26 күнүгэр “Дьол түһүлгэтэ” уопсастыбаннай кииҥҥэ саха норуотун иннигэр сүҥкэн үтүөлээх, үгүс киһи дьылҕатын сырдыкка салайынарыгар олук уурбут Сайыына сырдык кэриэһигэр анаан саха итэҕэлигэр үлэлиир “Сырдык Айыы сыдьаайа” түмсүү “Ис кэрэни арыйан” дьоро күнү тэрийэн үөрүүлээхтик ыытта. Тэрээһиҥҥэ Чурапчыттан, Тааттаттан итиэннэ Майаттан Сайыына үөрэҕин утумнааччылар уонна сэргээччилэр ыалдьыттаатылар.
Алгысчыт Зиновий Игнатьев көмүлүөгүн күөдьүччү оттон, аал уотун арыылаах алаадьынан, саламаатынан айах тутта, Үрдүк Айыыларыгар сүгүрүйдэ, бар дьонун аатыттан махталын бэлиэтин алгыс көтөхтө.
“Сырдык Айыы сыдьаайа” түмсүү салайааччыта, Саха итэҕэлин балаҕанын бас-көс киһитэ, педагогическай үлэ бэтэрээнэ Анна Климентова тэрээһини үөрүүлээхтик арыйда. Кини К.И.Максимова-Сайыына саха дьоно сайдар суолун тобулсубут дьоһун дьонтон биирдэстэрэ буоларын ыйда. Сайыына үөрэҕиттэн тас билииттэн ис билиини арааран өйдүүргэ, олоҕу сыаналыырга, олоҕуҥ диэн бу билиҥҥиҥ, бүгүҥҥүҥ, тус бэйэни ылыныы, уларытыы, тупсарыы түмсүүбүт сүрүн соруга буоларын сырдатта.
“Сырдык Айыы сыдьаайа” түмсүүнү төрүттээбит Евдокия Решетникова ахтыы оҥордо:
-Бүгүҥҥү кэпсэтии тыына биһиэхэ хас биирдиибитигэр санаа бөҕөтүн саҕыахтаах, сыал-сорук туруоруохтаах. Биһигиттэн бэйэбит кэммит ирдиир, бу тэрээһиҥҥэ кэлбит дьон бириэмэ талан ылбыт дьоно буолаҕыт, мээнэҕэ кэлбэккит, бэйэҕит сыаллаах-соруктаах, сүрэххит иминэн кэллигит. Бүгүҥҥү тэрээһиҥҥэ аһаҕас сүрэхтээх буолуҥ, санааҕытын сааһыланыҥ, Сайыына эппитин курдук “Дойдум, дьонум туһугар тугу оҥоруохтаахпыный?” диэн санаанан салайтаран олоруохтаахпыт уонна оннук үлэлиэхтээхпит-хамсыахтаахпыт, — диэн саҕалаан туран Сайыына үөрэҕэр хайдах кэлбитин сырдатта.
2015 с. биир киэһэ Евдокия Саввичнаҕа Дьокуускайтан Лидия Петровна Шамаева эрийэн “Өйүүн эһиэхэ “Көмүлүөктэр” тахсаллар, дьону мунньарга көмөлөс эрэ” диэбит. Онно Д.Ф.Ходулов аатынан тыйаатырга балачча элбэх киһи кэлэн “Көмүлүөктэри” кытта көрсүһүү буолбут. Көрсүһүүгэ Сайыына уһуйааныгар сылдьан үөрэммит дьон кэпсээннэрин сөҕө-махтайа истибит. Лидия Шамаева көмүс куолаһынан кылыһахтаан туойбут, Гурий Герасимов кэргэниниин олохторугар киирбит уларыйыыларын, о.д.а. дьон талааннара уһуктан, эйгэлэрэ кэҥээбитин олус кэрэхсээн бу уһуйааҥҥа үөрэниэн баҕарбыт. 2011 с. олунньуга “Көмүлүөктэри” ыҥыран 3 күннээх “Тирэх билиигэ”, онтон бастакы кэрдиискэ уонна “Буор кут” куурустарыгар майалар утаппыттыы умсугуйан үөрэммиттэр, өрөбүллэри көтүппэккэ мустан дьарыктанан барбыттар. Ити кэмтэн саҕыллан “Сырдык Айыы сыдьаайа” түмсүү тэринэн бэйэни иһиллэнэргэ, ис туруктарын кэтээн көрөргө, «ойбоннору» уматарга, дорҕоон таһаарарга, сиэргэ-туомҥа, о.д.а. ис-тас билиилэргэ уһуйуллан киирэн барбыттар.
Педагогическай үлэ бэтэрээнэ Анна Климентова тула билигин 40-ча киһилээх “Сырдык Айыы сыдьаайа” түмсүү күн бүгүнүгэр диэри киэҥ хайысхалаахтык үлэлии олорор. Манна Спартак Афонскай-Чиргэл Түмүү, Зиновий Игнатьев, Лидия Андреева-Ил Иитэ, Анна Иннокентьевна бэйэтэ оскуола, уһуйаан оҕолоругар, төрөппүттэргэ, ыччакка үөрэхтэри, дьарыктары ыыталлар. Манна сылдьар дьон урукку өттүгэр үлэҕэ-хамнаска үтүрүйтэрэн ыксыы сылдьан, хаһан эрэ кэлиэхтээх холку, дьоллоох олоҕу санааларыгар эрэ ыралаан көрөр эбит буоллахтарына, бу дьарыктарга сылдьан баары баарынан ылынан, буолуохтаах буоларын өйдөөн, холкутук аһаран, бырастыы гынарга үөрэнэн, барытыгар махталынан, ытыктабылынан, сырдык санаанан сырыттаххына бэйэҥ, тулалыыр эйгэҥ, олоҕуҥ тупсарга барарын өйдөөн, үлэ хайысхатын кэҥэтэн иһэллэр. Бу күн уһуйааччыларбыт Спартак Афонскай-Чиргэл Түмүү “Өбүгэ ситимин”, Лидия Андреева-Ил Иитэ “Дорҕоон дьарык”, алгысчыт Зиновий Игнатьев арчы-алгыс суолтатыгар дьарыктары ыыттылар.
Сайыына үөрэҕэр сылдьыбыт, үөрэммит, салгыы Байдам, Сыдьаайа Филипповтар, Александр Артемьев-Кулан үөрэхтэрин ылынар, тэнитэ сылдьар биир санаалаахтарбыт Таатта Харбалааҕыттан алгысчыт Кэккэлэтэр Баһылай Дьэрэлик, Дьохсоҕонтон Зинаида Петрова, Чурапчыттан Мэкэтээн Мындыр Куйаар Таптааһай Уола, Николай Дьячковскай, Татьяна Катакинова, Саргылана Михайлова, Христина Павлуцкая, Пелагея Игнатьева – Намыына, Николанна Бушуева – Арчылаана Чараҥ, Мария Сивцева, “Көстүбэт эйгэ кистэлэҥэ” ютуб ханааллаах Акулина Николаевна, о.д.а. ыалдьыттаан тус санааларын этинэн, араас дьоҕурдара уһуктан ситиһиилээхтик сылдьалларын, бэйэлэрин бэйэлэрэ таһаарынан олохторугар элбэҕи ситиспиттэрин ахтан-санаан, Сайыынаҕа анаан махтал истиҥ тылларын эттилэр.
Төҥүлүттэн төрүттээх, талба талааннаах Анна Кычкина түмсүүгэ хайдах кэлбитин сырдатан туран норуот ырыатын бэлэх уунна, хомуска сахалыы матыыптары оонньоон тэрээһини киэргэттэ. Светлана Турчина 2004-2005 сс. Сайыына уһуйааныгар сылдьан киһи бу Орто дойдуга билиигэ-көрүүгэ тардыһа, үүнэ-сайда кэлэр эбит диэн өйдөбүлгэ кэлэн 2010 с. саҥа тэриллибит “Сырдык Айыы сыдьаайа” түмсүүгэ киирэр. Ис кыаҕы таһаарыыга дьарыкка сылдьан 2011 с. “Санаабын туойабын ырыанан” хоһоону суруйбутун бу күн ыалдьыттарыгар анаан аахта.
Чурапчыга 2008 сыллаахха ийэтэ ыалдьан муунтуйан сылдьар кэмигэр ис-иһиттэн сырдыгынан сыдьаайар Сайыына үөрэҕэр анаан сылдьыбыт Пелагея Игнатьева ол кэнниттэн тосту уларыйбытын, бэйэтин киэҥник сайыннаран элбэҕи ситиспитин сырдатта. Кини кэмиттэн кэмигэр ону-маны көрөрүн уонна түүллээҕин сырдатта. “Манна алгыс буола турдаҕына Сайыына киирэн кэллэ уонна харахтарын киэҥ баҕайытык арылыччы көрөн турда итиэннэ “Уруй” диэбиппитигэр олус үөрдэ, онтон чороонноох кымыһы ылан барыбытыгар илиитинэн түҥэттэ. Ол кэмҥэ холумтан үрдүнэн кустук курдук суһум түстэ. Көрүөххэ үчүгэй да үчүгэй. Ол аата бүгүҥҥү алгыстан уонна бу тэрээһинтэн кини үөрдэ. Саха итэҕэлин Аан дойду дьоно барыта ылыныа, биһиги диэки хайыстылар, күүстээх эниэргийэлээх сиргэ олоробут, онон биһиги, сахалар, өлөн-охтон биэриэхпит суоҕа, хайаан да тахсыахпыт, инникитин бу үөрэҕи өрө тутаммыт өссө сайыннарыахха наада, билиибитин тэнитэн оҕолорбутун таһаарыахха наада” диэтэ.
Сайыына үөрэҕэр үөрэммиттэр Чурапчыга элбэхтэр. Саха эйгэтигэр үс түмсүүнэн үлэлииллэр: эмтээх оту хомуйан күннээҕи олоххо туһанарга Вероника Маркова салайар “Чурапчы отоһуттара”, сахалыы эйгэни тэрийэр Мария Львова салайар “Саха тускута”, эти-хааны чэбдигирдиигэ үлэлэһэр Николай Дьячковскай салайар “Чэбдиктэр”. Бу туһунан миэхэ Чурапчы Болтоҥотуттан төрүттээх Николанна Бушуева сырдатта. Кини 2004 с. Сайыына үөрэҕэр, ол кэнниттэн кини үөрэҕин утумун салҕааччы Сыдьаайа, Байдам Филипповтарга сылдьыаҕыттан элбэҕи билбитин, тылга дьоҕура арыллыбытын, бу үөрэх барыбытыгар наадатын бэлиэтээн эттэ уонна ийэтигэр анаабыт хоһоонун аахта.
Нөөрүктээйи нэһилиэгиттэн Татьяна Колосова оһуохай таһааран доҕулдьута хаамтарда.
Түмсүү иискэ-ууска дьоҕурдаах дьонун “Кэрэ кэһии” быыстапката көрбүтү эрэ кэрэхсэттэ. Манна түмсүү көмүс тарбахтаах иис-уус дьоно Марфа, Евдокия Решетниковалар, Мария Шипошина, Заредина Сосина мааныга кэтиллэр сахалыы эр киһи, дьахтар сонноро, саахымат тигиилэрэ, Варвара Семенова – Байбаралаах Балбаара кыл-сиэл оҥоһуктара, кинигэлэрэ, Анна Климентова кинигэлэрэ, Лидия Андреева баайыылара, Вера Романова, Анастасия Адамова, Күннэй Хасанова оҕуруонан, Светлана Турчина уруһуйунан, мозаиканан сиэдэрэй үлэлэрэ хараҕы манньыттылар.
Сайыына үөрэҕин тарҕатааччылар бу күн санааларын сайа этиннилэр, ирэ-хоро сэһэргэстилэр, ыллаан-туойан да ыллылар, оонньуу да оонньонно. Ыалдьыттар Сайыына сырдык кэриэһигэр анаммыт тэрээһин үрдүк таһымнаахтык ыытыллыбытыгар “Сырдык Айыы сыдьаайа” түмсүү дьонугар махтанан, салгыы бииргэ үлэлэһэргэ этии киллэрэн, үөрэн-астынан дьиэлэригэр айаннаатылар.
Марелла Баишева.
