Улуу Кыайыы 80 сылыгар
Ыам ыйын 9 күнүгэр Майаҕа Д.Ф.Ходулов аатынан Култуура киинигэр улуус дьоно-сэргэтэ биир бэлиэ тэрээһиҥҥэ ‒ 34 туомнаах кинигэ сүрэхтэниитигэр кытыннылар.
Аҕа дойду Улуу сэриитигэр кыттыбыт аҕа саастаах көлүөнэни үйэтитиигэ туһуламмыт кырдьыктаах чахчыларга олоҕурбут кинигэлэри былааннааһын, туох-ханнык докумуоннар чинчийиллиэхтээҕин ырытыы өр сыллаах үлэттэн таҕыста. Оройуон дьаһалтатыгар баһылык Дмитрий Тихонов өйөбүлүнэн хамыыһыйа бары нэһилиэк бибилэтиэкэрдэрин, кыраайы үөрэтээччилэрин кытыннарда. Үлэни ытыктанар кыраайы үөрэтээччибит, РС уопсай үөрэхтээһинин Бочуоттаах үлэһитэ Софья Гаврильевна Дмитриева сүрүннээтэ. Онон хас эмэ сүүһүнэн киһи кыттыспыт сүҥкэннээх үлэтэ буолла.
Кинигэлэри бэчээккэ ыытыыга тэрийэр үлэҕэ оройуон дьаһалтатыттан Анастасия Федорова, докумуоннары кытта үлэни Хара оскуолатын бибилэтиэкэрэ Октябрина Дмитриева, тас көстүүтүн итиэннэ 33 туом икки чаастаах хаартыскалардаах салаатын Дьокуускайга Хомус түмэлин сотруднига, кыраайы үөрэтээччи Станислав Афанасьев кыайа-хото туттулар. Бастакы, 33 хаарысталаах уонна 34 библиографическай ыйынньык туомнарыттан ураты нэһилиэктэр 31 кинигэлэрин таҥыытын Майаҕа оҥордубут. Онуоха нэһилиэктэр бибилэтиэкэрдэрин, кыраайы үөрэтээччилэрин кытта быһаччы үлэ түмүгэр аҥардас нэһилиэктэр кинигэлэригэр 6184 кэриҥэ ыстараныысса таҥыллан оҥоһулунна. Кинигэлэр Новосибирскайга «Деал» издательствоҕа үрдүк хаачыстыбалаахтык бэчээттэннилэр. Оройуон салалтатыгар маннык эппиэттээх үлэҕэ итэҕэйэн тиксиһиннэрбиттэригэр улахан махталлаахпын.
Бэлиэ тэрээһини Наталья Басова уонна Станислав Иванов иилээн-саҕалаан ыыттылар. Тэрээһин нэһилиэк бибилэтиэкэрдэрэ сэлэлээн туран кинигэлэри көрдөрөллөрүттэн саҕаланна. «Добун дорҕоон» эр дьон бөлөҕө (салайааччы Галина Эверстова) хоһооннорунан эҕэрдэлээтилэр.
Оройуон баһылыга Дмитрий Тихонов тыл этиитигэр бэлиэ түгэннэргэ тохтоон ааста:
‒ Бүгүн, Улуу Кыайыы 80 сылыгар, Кыайыыны уһансыбыт аҕа көлүөнэ дьоммутугар сүгүрүйүүбүт бэлиэтинэн улуус дьаһалтата, нэһилиэктэр дьаһалталара уонна тустаах тэрилтэлэр холбоһуктаах бырайыакпытынан «Мэҥэ Хаҥалас оройуона Аҕа дойду Улуу сэриитин сылларыгар. 1941-1945 сс.» 34 кинигэ иккиттэн ордук сыл үлэлэнэн, бэчээттэнэн таҕыста. Эйэлээх олох, Кыайыы туһугар бар дьон бүттүүн туран, аҕаларбыт, эһэлэрбит, ийэлэрбит, эбэлэрбит, ытык көлүөнэ дьоммут тус кылааттарын киллэрсибиттэрэ. Үүнэр көлүөнэҕэ Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэрии кырдьыктаах устуоруйатын тириэрдии уонна ыччат дьон өйүгэр-санаатыгар иҥэрии ‒ биһиги ытык иэспит. Эрдэ оҥоһуллубуту хатылаабакка, архыып докумуоннарыгар уонна кинигэлэр матырыйаалларыгар олоҕурдубут. Кинигэни бэлэмнээччилэр үгүс чинчийэр, үөрэтэр, ирдэбил үлэни ыыттылар. Кинигэ бырайыагар барыта 390-тан тахса киһи түмсэн, үлэлээн, бэйэ-бэйэлэрин ситэрсэн биэрдилэр. Ол түмүгэр урут ханна да ааттара ааттамматах 372 буойун сырдык аата сурукка киирдэ, ыҥырыллан барбыт саллааттарбыт ахсааннара 4198 буолла. Ис дууһаларынан кыһаллан үлэлээбит, кыттыспыт хас биирдии дьоммутугар, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Национальнай уонна партийнай архыып салалтатыгар, үлэһиттэригэр махталбын биллэрэбин. Бүгүҥҥү күнү бэлэхтээбит хорсун санаалаах ытык дьоммутугар Албан аат! Киэн туттабыт, сүгүрүйэбит төрөөбүт дойдуларын туһугар, көҥүл олох иһин турууласпыт дьоруойдарбытынан! Кинилэр сырдык ааттарыгар сүгүрүйэбит, олохторун, үлэлээбит үлэлэрин салҕаан тапталлаах улууспут, дьоммут-сэргэбит туһугар түмсүүлээхтик үлэлиибит-хамсыыбыт, айабыт-тутабыт», ‒ диэтэ.
Салгыы Софья Гаврильевна кинигэ сүрүн суолтатын, ханна-туохха болҕомто ууран иҥэн-тоҥон устуоруйаны чинчийэр, улууспутугар Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылаахтарын тустарынан үөрэтии хаһааҥҥыттан саҕаламмытын туһунан сиһилии кэпсээбит видеоматырыйаал көрдөрүлүннэ. Саха Өрөспүүбүлүкэтин АИС-ЭЛАР электроннай пуондатыгар үлэни тэрийээччи, кыраайы үөрэтээччи Октябрина Дмитриева уонна хаартыскалары кытта үлэлэспит Станислав Афанасьев санааларын үллэһиннилэр. Экраҥҥа СӨ Национальнай архыыбыттан инфорционнай өҥөнү оҥорор отдел салайааччыта Екатерина Сергеенко, СӨ Национальнай бибилэтиэкэтин салайааччыта Саргылана Максимова эҕэрдэлэрин ыыппыттара көһүннэ.
Нэһилиэк баһылыктарын ааттарыттан Мэҥэ нэһилиэгин баһылыга Александр Куприянов, бөдөҥ бырайыакка кылааттарын киллэрсибит кыраайы үөрэтээччилэр ааттарыттан Хаптаҕайтан Мария Слободчикова, бибилэтиэкэрдэртэн Нөөрүктээйиттэн Нина Колосова, киин бибилэтиэкэ информационнай-библиографическай отделын сэбиэдиссэйэ Елена Корякина, кинигэ тахсыытыгар улуус дьаһалтатыттан эппиэттээх Анастасия Федорова тыл эттилэр.
Кинигэ тахсыытыгар күүстэрин, сатабылларын түмэн үлэлэспит бар дьоммутугар, сүрүннүүр хамыыһыйа кыттыылаахтарыгар оройуон баһылыга Дмитрий Тихонов грамоталары, анал бэлиэлэри, Махтал суруктары үөрүүлээх быһыыга-майгыга туттартаата. Бэлиэ күнү Аллараа Бэстээхтэн “Мэҥэбил” эр дьон вокальнай ансаамбыла (салайааччы Георгий Попов), Ф.Г.Охлопков аатынан Майа орто оскуолатын 3 “б” кылааһын үөрэнээччилэрэ уонна төрөппүттэрэ (Елена Чичахова) ырыаларынан эҕэрдэлээтилэр.
Чугаһынан суох үтүмэннээх 34 туомнаах кинигэбитин киэҥ эйгэҕэ, кэнчээри ыччаппытыгар өссө билиһиннэрэ туруохтаахпыт. Оччоҕо Аҕа дойду Улуу сэриитигэр, тыылга Кыайыыны уһансыбыт бар дьоммут ааттара өлбөт үйэлэниэх этэ.
Марфа Птицына.
