Ил Түмэн бастакы вице-спикерэ Александр Жирков “Драма В.В. Никифорова-Кюлюмнюр “Манчары” (К истории зарождения якутской художественной литературы)” диэн кинигэтэ Бүтүн Арассыыйатааҕы “ЛИФФТ-2025” аһаҕас литературнай бэстибээл кыһыл көмүс мэтээлинэн наҕараадаланна. Ол туһунан бу дьыл балаҕан ыйын 20-21 күннэригэр Москваҕа ыытыллыбыт бастакы Аан дойдутааҕы Уопсастыбаннай Ассамблея үлэтин кэмигэр иһитиннэрдилэр. Аан дойдутааҕы Ассамблеяҕа Александр Жирков Ассамблея бэрэсидьиэнэ А.Ю. Бельянинов ыҥырыытынан тиийэн дискуссионнай сиэссийэ спикерин быһыытынан кыттыыны ылла.
Бастакы Аан дойдутааҕы Уопсастыбаннай Ассамблеяҕа Москваҕа 140-тан тахса дойдуттан барыта 2 тыһыынча кэриҥэ киһи кытынна. Аналлаах диплому туттарыыга суруйааччылар Аан дойдутааҕы уопсастыбаннай тэрилтэлэрин бэрэсидьиэнэ, Аан дойду норуоттарын ассоциациятын литература эйгэтигэр сүбэтин бэрэссэдээтэлэ Маргарита Аль Александр Жирков көҕүлээбит гуманитарнай бырайыактара норуоттар икки ардыларыгар хардарыта өйдөһүүнү, бииргэ үлэлииргэ дьулуһууну олохсуталлар диэн анаан бэлиэтээтэ. Ол курдук, Александр Жирков “Эпосы народов мира” норуоттар икки ардыларынааҕы ассоциация вице-бэрэсидьиэнэ, кини “Эпические памятники народов мира”, “Материальная и духовная культура народов Якутии. 17 ‒ нач. 20 вв. в музеях мира” диэн норуоттар икки ардыларынааҕы бырайыактары көҕүлээн олохсутта, ону таһынан “Национальная интеллигенция и становление государственности народов Якутии”, “Антология Саха театра” диэн өрөспүүбүлүкэтээҕи бырайыактары төрүттээн күн бүгүнүгэр диэри салайан кэллэ, ити сиэрийэлэргэ саха бастакы көлүөнэ интэлигиэнсийэтин, саха култууратын, ускуустубатын дириҥэтэн үөрэтиигэ улахан суолталаах хас да кинигэ оҥоһуллан тахсан Саха сирин ааҕааччытыгар эрэ буолбакка, Бүтүн Арассыыйаҕа, тас дойдуларга улахан сэҥээриини ылла.
Александр Жирков Аан дойду норуоттарын эпическэй нэһилиэстибэлэрин харыстааһыҥҥа түүр тыллаах омуктар тылынан уус-уран айымньыларын хардарыта тылбаастааһыны тэрийбитэ. Ити үлэ чэрчитинэн 2014 сылтан саҕалаан кыргыз норуотун улуу эпоһа “Манаас”, алтайдар “Маадай Хара”, тывалар “Хунан Хара”, башкирдар “Ураал Баатыр”, казахтар “Хабыланды Баатыр” эпостара сахалыы тылбаастаннылар. Хардары, бу омуктар саха норуотун «Дьулуруйар Ньургун Боотур» диэн улуу олоҥхотун бэйэлэрин тылларыгар тылбаастаатылар (Кыргызтан, Алтай Өрөспүүбүлүкэтэ, Башкортостан) уонна тылбаастыы сылдьаллар (Тыва, Казахстан). Салгыы хакас, турок, онтон да атын омуктар эпическэй айымньылара тылбааска бэлэмнэнэллэр. Итини сэргэ Александр Жирков «Муора кытылынан сүүрэр эриэн ыт» диэн Чингиз Айтматов сэһэнин, нивх омук биллиилээх классик суруйааччыта Владимир Санги айымньыларын, о.д.а. тылбаастаабыта ааҕааччылар, литературнай кириитиктэр улахан биһирэбиллэрин ылбыта.
Москваҕа ыытыллыбыт Аан дойдутаааҕы Ассамблея панельнай сиэссийэтигэр Александр Жирков биир улахан суолталаах этиитэ өйөбүлү ылла. Биллэрин курдук, бэйэтин кэмигэр, 1986 сыллаахха улуу гуманист суруйааччы Чингиз Айтматов Кыргызстаҥҥа “Иссык-Куль пуорума” диэни тэрийбитэ. Манна кини литература, култуура, философия, наука, өй-санаа эйгэтигэр Аан дойдуга биллэр дьону түмэн кэлэр XXI үйэҕэ киһи-аймах дьылҕатын, хайдах дьаһанара ордугун сүбэлэспиттэрэ. Иссык-Куль пуорумун кыттыылаахтара “Киһи-аймах – биир оҥочоҕо”, – диэн ыҥырыылара Аан дойду үгүс норуоттарын киэн биһирэбилин, өйөбүлүн ылбыта.
Кыргызстан Өрөспүүбүлүкэтин Бэрэсидьиэнэ С.Жапаров дьаһалынан кэлэр 2026 сылга Иссык-Куль пуорумун хат тэрийэр туһунан быһаарыы ылынылынна. Александр Жирков Аан дойдутааҕы Ассамблея кыттааччыларын Ассамблея аатыттан Кыргызстаҥҥа 2026 сылга “Иссык-Куль пуорума” ыытыллыытын официальнайдык өйүүллэригэр ыҥырда. Саха сирин бэрэстэбиитэлин этиитэ өйөнөн, Ассамблея түмүк докумуоннарын оҥорор хаамыыһыйа көрүүтүгэр бэрилиннэ. Тустаах быһаарыы бу күннэргэ ылыныллара күүтүллэр.
Аан дойдутааҕы Уопсастыбаннай Ассамблея пресс-сулууспатын матырыйаалынан.
Москва, 2025 с. балаҕан ыйын 20 к.
