Сонуну, информацияны нэһилиэнньэ киэҥ араҥатыгар тарҕатар «Саха» НКИХ Мэҥэ Хаҥаластааҕы филиала быйыл тэриллибитэ алтынньы 21 күнүгэр 35 сыла буолар.
1991 сыллаахха улууспут устуоруйатын саҥа кэрдиис кэмин арыйар улахан бэлиэ түгэн буолбута. Ол курдук, саҥаны-сонуну билэргэ дьулуһар айылгылаах ини-бии Эдуард, Герман Афанасьевтар, Василий Шарин буоланнар А.Е.Степанов аатынан уулусса 56 кыбартыыралаах дьиэтиттэн эпииргэ киинэлэри ыыппыттарыттан саҕаламмыта. Эдэр дьон хорсун саҕалааһыннарын оччотооҕу оройуон салалтата өйөөн, үлэлииллэригэр кэбиниэт анаан, «МАЙА»‒ТВ тэриллибитэ. «МАЙА»‒ТВ бүтүн «Саха» НКИХ Мэҥэ Хаҥаластааҕы филиала буола үүнүөр диэри 35 сыл ааста. Бастакы салайааччыларынан Семен Николаевич Дмитриев, Иван Иннокентьевич Олесов, бастакы дикторынан Анна Валерьевна Судико үлэлээбиттэрэ.
1994-2005 сс. “Майа” телестудиятын салайааччытынан СӨ араадьыйатын уонна телевидениетин туйгуна, Сэбиэскэй сойуус дьоруойа Н.А.Кондаков аатынан бириэмийэ лауреата, Арассыыйа Суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ, Майа сэлиэнньэтин уонна Моорук нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо Дмитрий Аполлонович Егоров таһаарыылаахтык үлэлээбитэ.
«Майа» телестудия биэриилэрэ нэдиэлэҕэ үс күн 3-4-түү чаас көстөрө тэриллибитэ. Бастыҥ үлэлээх кэлэктииптэри, үлэҕэ ситиһиилээх биирдиилээн дьону, улууска буола турар тэрээһиннэри сырдатар сыаллаах нэдиэлэ ахсын тахсар 30 мүнүүтэлээх сонуннары кэпсиир эпиирдэр тахсыбыттара. Сорох нэһилиэктэргэ олохтоох телестудиялары арыйталаан анал биэриилэр, сонуннар улууска киэҥник тарҕанарын ситиспиттэрэ. Сороҕор аппаратураларын барытын көһөрөн илдьэн, бөһүөлэктэргэ «Майа» ТВ биэриилэрин көрдөрөр күннэри тэрийэр этилэр. Ол курдук Моорук нэһилиэгэр Павлов П.М., Федотов А.Д., Өлөчөйгө Билюкин П.Р., Бүтэйдээххэ Родионов К.К., Тиэлигигэ Михайлов Ю.Н., Төҥүлүгэ Скрябин И.И, Сорокин Н.Н., Табаҕаҕа Брызгалов С.П үтүө суобастаахтык, таһаарыылаахтык үлэлээн көмөлөспүттэрэ. Култуура управлениетын иһинэн тэриллибит «АВС» студияны кытары бииргэ үлэлэһэннэр, салайааччы Эдуард Афанасьев, редактор Антонина Гаврильева дьон-сэргэ биһириир биэриилэрин, клиптэрин оҥорон, таҥан эпииргэ таһаараллара. Үөрэх управлениетын иһинэн тэриллибит «Чуораанчык» устуудьуйа нэдиэлэ ахсын анал бэйэтин биэриилэрин таһаарара. Салайааччы Василий Шарин, редактор Евдокия Скрябина күөх экран нөҥүө үөрэҕирии салаатын туһунан элбэҕи сырдаппыттара, оҕону иитиигэ-үөрэтиигэ үгүс туһалаах биэриилэри айан-таҥан таһаарбыттара. Бу сылларга «Майа»ТВ уонна Саха НКИХ нөҥүө Аркадий Новиков быстах киинэлэрэ, сыаҥкалара уһуллан өрөспүүбүлүкэ дьонун көрүүтүгэр тарҕаммыта. Онон «Көөчөөн көрө» мини-тыйаатыр тэриллиитигэр телевидение оруола сүрүн суолталаах буолбута. Үгүс дьон астына көрөр кэнсиэрдэрэ, тэрээһиннэрэ нэдиэлэ ахсын эпииргэ тахсаллара. Айар кэлэктиип биэриилэрин көрөр дьон ахсаана өссө элбиирин ситиһэр туһугар саҥаттан-саҥаны толкуйдаан киллэрэрэ. Маннык түгэннэр биир чаҕылхай холобурдарынан, Майаҕа ыытыллыбыт «Манчаары» оонньуулара ыспартакыйааданы стадионтан быһа биэрии (телемост), «Кыталык» оҕо-ыччат эстетическэй кииниттэн «Майа» телестудиятыгар эмиэ телемост оҥоруу, Покровскайга буолбут ыспартакыйааданы күн ахсын устан аҕалан, паромунан туораан, айаннаан кэлиитин аахсыбакка, киэһэ аайы нэһилиэнньэҕэ көрдөрүү ситиһиллибитэ. Маны таһынан үс өрөгөйдөөх үбүлүөйү көрсө Улуу Кыайыы 55, улуус төрүттэммитэ 70, Манчаары Баһылай төрөөбүтэ 195 сылларыгар анаан киэҥ былааннаах үлэлэр ыытыллыбыттара. Ол курдук «Манчаары Баһылай ыырдарынан» диэн В.М.Абрамов салайааччылаах экспедицияны тэрийэн үлэлэппиттэрэ. Улуус 70 сылы көрсө 70 тутуу диэн бачыым күүскэ сырдатыллыбыта. Улуус дьаһалтатын сакааһынан «Сахафильм» хампаанньаны кытта кыттыһан «Мэҥэлэр хайа үрдүгэр» документальнай, «Биһиги Сүөдэрбит» диэн уус-уран-документальнай киинэлэри устан таһаарбыттара билигин телевидение көмүс пуондатыгар хараллан сыталлар. Өрөспүүбүлүкэҕэ бастакынан «Ырыа ыллаары» видео-караокены оҥорон таһаарбыттара. Ырыа аранжировкатын Д.Санников, В.Сметанин оҥорбуттара. «Мэҥэ Хаҥалас улууһа 70 сылынан» диэн улуустан төрүттээх ырыаһыттар компакт-диискэлэрэ тахсыбыта. Үбүлүөйдээх тэрээһиннэргэ үс төгүл аһаҕас эпиирдэринэн алталыы чаастаах телемарафоннары ыытаннар, улуус сайдыытыгар биир мөлүйүөн суумалаах үбү киллэрбиттэрэ.
2000 сыл тохсунньу ыйыттан «Майа» телестудия «Саха» НКИХ филиала буолбута. Уонна сыл ахсын улуус телестудияларын истэригэр биир бастыҥ үлэлээҕинэн ааттанара. Сыл түмүгүнэн Мэҥэ Хаҥаластааҕы филиал сонуннар сюжеттарын, биэриилэри ыытыыга өрөспүүбүлүкэҕэ куруутун бастакы миэстэни ылара.
Элбэх үлэһит, талааннаах ыччат 35 сыл устата айымньылаахтык үлэлээн ааспыттара. Олор истэригэр редактордар: Эмма Павлова «Бриллиантовая свадьба», Феврония Охлопкова «Оонньоммотох оруоллар, эстибит эрэллэр», «Дьиҥнээх Алаас Хотуна», «Үйэлээх тутуу маастара», режиссердар Эдуард Николаев «Сосновка» телесериала, Валерия Баишева «Тиийиэм кэрэҕэ ырыам ыллыгынан», «Хатыламмат кэрэни айааччы», «Саха Ломоносова», «Ытыырым оннугар ыллыырым», Дмитрий Санников «Күөх тэтэрээт кэпсээннэрэ», Дмитрий Егоров «Кэһиллибит кэриэс», «Дэҥҥэ төрөөбүт» айан таһаарбыт авторскай биэриилэрэ дьон биһирэбилин ылбыттара.
Тэрилтэ салайааччыларынан Афанасий Попов, Павел Сазонов, Олег Марков, Иннокентий Максимов, Вячеслав Санников, суруналыыстар, редактордар, кэрэспэдьиэннэр Сардаана Плотникова, Алекдина Соловьева, Зоя Герасимова, Ольга Семенова, Екатерина Ефремова, Анна Михайлова, Глафира Михайлова, Светлана Маркова, Виктория Белоюбская, Анастасия Петрова, Алексей Кривогорницын, Марина Трифонова, Гульнара Аммосова, Артур Старостин, Лилия Расторгуева, Надежда Федорова, оператордар Герман Афанасьев, Василий Шарин, Александр Расторгуев, Роман Егоров, Илья Макаров, Михаил Абрамов, Петр Васильев, Семен Афанасьев, инженердэр Моисей Петров, Михаил Илларионов, Карл Ларионов, Василий Петров, Василий Руфов, Николай Афанасьев, Валерий Павлов, Александр Шадрин, суоппардар Виктор Слободчиков, Гаврил Васильев, Владислав Григорьев, Александр Лукинов, Иван Устинов, Гаврил Тастыгин, Исидор Федоров, Алексей Илларионов, Никита Дьяконов, Василий Саввин, тех үлэһит Татьяна Герасимова, бухгалтердар Светлана Афанасьева, Алена Пинигина, Дарья Денисова, Наталья Холмогорова, Татьяна Билюкина, Надежда Семенова бэйэлэрин дьыалаларыгар бэриниилээх ыччаттар түмсэн үлэлээн-хамсаан, айан-тутан ааспыттара. Тэрилтэ үүнэн-сайдан, аныгы кэм уонна көрөөччү ирдэбилигэр эппиэттиир буоларыгар үгүс киһи сыратын-сылбатын уурдаҕа.
Нэһилиэнньэҕэ иһитиннэрэр-көрдөрөр тэрилтэ билиҥҥи сайдыылаах олох тулхадыйбат тутааҕа буолар. Телевидение – бу олох хаамыытын, сайдыытын көрдөрөр сүдү күүс. «Саха» НКИК Мэҥэ Хаҥаластааҕы филиалын үлэһиттэрэ Зоя Герасимова уонна Гульнара Аммосова улуус уонна өрөспүүбүлүкэ устуоруйатыгар киирэр араас хабааннаах тэрээһиннэри сырдатар сүрүн соругу сүгэллэр. Телевидение үлэтэ хаһан баҕарар – улахан эппиэтинэс. Уопсастыба социальнай сакааһын толорон, былааһы норуоту кытта ситимнээн, олох-дьаһах туруктаах буоларыгар көмөлөһөр соруктаах. Дьон-сэргэ кырдьыктаах информацияны кэмигэр ылар быраабын хааччыйар. Улуус олоҕун-дьаһаҕын, ситиһиитин Саха сирин, ону ааһан, Арассыыйа «күөх экраннарыгар» таһааран, «Мэҥэлэр хайа үрдүгэр» дэттэрэн, улуус салгыы сайдыытыгар олук охсуллар. Дойдуга ыытыллар бэлиэ тэрээһиннэри «Саха» НКИК Мэҥэ Хаҥаластааҕы филиала тиһигин быспакка өссө киэҥник сырдатарыгар үлэлэһэбит.
Зоя ГЕРАСИМОВА,
«САХА” НКИХ Мэҥэ Хаҥаластааҕы филиалын шеф-редактора.
