Саха сиринээҕи медицина араас өрүттээх кыһалҕаларын чинчийэр наука киинин үлэһитэ, биир дойдулаахпыт, генетик быраас Оксана Гаврильевна Сидорова салайааччылаах бөлөх алтынньы 7 күнүгэр 3-с Мэлдьэхсигэ кэлэн дьону-сэргэни көрөн, анализтаан, сөптөөхтүк аһааһыҥҥа лиэксийэни ааҕан, кэпсээн-билиһиннэрэн бардылар.
Оксана Гаврильевна билиһиннэрэринэн, бу киин 2020 сыллаахха тэриллиэҕиттэн, эспэдииссийэ тэринэн, Грант суруйан, 20-тэн тахса улууска, 100-тэн тахса нэһилиэккэ сылдьан нэһилиэнньэ доруобуйатын кэтээн, чинчийэн көрүүнэн дьарыктаналлар. Ол иһигэр хотугу улуустартан Абыйга, Орто Халымаҕа, Булуҥҥа, Усуйаанаҕа, Өлөөҥҥө сылдьыбыттар. Бүлүү бөлөх улуустартан Бүлүүгэ, Ньурбаҕа, Илин эҥэр улуустартан Томпоҕо, Аммаҕа, Уус Алдаҥҥа, Тааттаҕа, Чурапчыга, Мэҥэ Хаҥаласка сылдьыбыттар.
‒ Төрөөбүт улууспар Мэҥэ Хаҥаласка дьоммор көмөлөһөөрү Ороссолуодаҕа, Хаптаҕайга, Томторго уонна Төхтүргэ ааспыт сыл балаҕан ыйыгар, итиэннэ тохсунньуга сылдьыбыппыт. Бу сырыыга биригээдэбитигэр ревматолог быраас Евдокия Николаевна Коротких, невролог быраас Марина Алексеевна Варламова, биолог-генетик быраас Бочуров Алексей Алексеевич уонна биһиги испитигэр лаборант быраас Ефремова Светлана Дмитриевна сылдьыһар. Биир ыйынан анализтар түмүктэрин балыыһаларгыт электроннай аадырыстарыгар ыытыахпыт.
Тоҕо маннык тэринэн сылдьабыт диир буоллахха кэнники сылларга сахаларга сүһүөх уонна ньиэрбэ кэхтиитэ ыарыылаахтар элбээбиттэрэ буолар. Дириэктэрбит Анна Николаевна Романова бу хайысхалары сайыннарарга диэн сыал туруоран, ыарыылаахтары булуу, сэрэтии үлэтин ыытыы уонна анал эмтээһин буолар. Бу сырыы уопсай түмүгүнэн 167 киһини көрдүбүт. Биохимия аналиһын 59 киһи туттарда (биоресурснай коллекцияҕа) ДНК бааныгар 88 киһи туттардылар, ону таһынан 6 лекцияны аахтыбыт. 13 киһиэхэ диагноз туруордубут, балыыһаҕа киирэргэ 9 киһиэхэ сүбэни биэрдибит.
Ньиэрбэ кэхтиитин симптомнара – киһи бытаарар, хаамыыта мөлтүүр, атаҕын соһор, ыйысталлара, саҥата мөлтүүр, чачайаллар, мэйиилэрэ эргийэр, икки гына көрөр буолаллар. Өскөтүн маннык симптомнар баар буоллахтарына анатан киирэн биһиэхэ көрдөрүнүҥ, бэрэбиэркэлэниҥ диэн ыҥырабын. Аадырыспыт Дьокуускай куорат, Кулаковскай уул. 6-с нүөмэрэ.
Мэҥэ-Хаҥалас улууһун кылаабынай бырааһыгар И.Е.Павловка уонна кини солбуйааччыта А.П. Старостиҥҥа, Аллараа Бэстээх балыыһатын, сылдьыбыт нэһилиэктэрбит ФАП үлэһиттэригэр, суһал көмө суоппардарыгар биһиэхэ утары барбыттарыгар тэрилтэбит аатыттан улахан махталбытын биллэрэбит. Өссө да салгыы үлэлэһиэхпит диэн ыҥырабыт.
Томтортон библиотекарь Прасковья Местникова.
