Махтана, киэн тутта саныыбыт. Михаил Егорович Захаров төрөөбүтэ 100 сылын туолла

Биһиги ытыктыыр аҕабыт, эһэбит, хос эһэбит Михаил Егорович Захаров төрөөбүтэ 100 сылын туолла. Киэн тутта, махтана кини олорон ааспыт олоҕун туһунан өйдөөн-санаан ааһыахпытын баҕарабыт.

Михаил Егорович Захаров 1924 с. муус устар 1 күнүгэр Мөҥүрүөн нэһилиэгэр Улахан Хотонноох алааска Күн сирин көрбүтэ. Төрөппүттэрэ Маайа уонна Егор Дмитриевич холкуостаахтар этэ. Аҕа дойду Улуу сэриитин кэмигэр күүстээх үлэттэн, аас-туор олохтон өлөннөр быраата Иннокентийдыын тулаайах хаалбыттар.Хата, аҕаларын быраата Семен Дмитриевич иитэн киһи-хара буолалларыгар көмөлөспүт.Элэккэй майгылаах, кэпсээннээх, остуоруйаһыт, ырыаһыт эппит тыллара билигин да уос номоҕо буола сылдьар. Сэмэн сэрии иннинэ өрүү биригэдьииринэн үлэлиирэ, суот-учуот дьыалатын барытын өйүгэр хатыы сылдьар киһи этэ. Сэриигэ сааһа ааһан барбатаҕа. Онон Сэмэн биһиги аймахха улахан үтүөлээх-өҥөлөөх, ииппит бырааттара кини туһунан куруук махтана ахталлара.


Михаил аҕыс сааһыгар Матта түөрт кылаастаах оскуолатыгар үөрэнэ киирбит. Оччотооҕу оҕолор дьиэлэриттэн мылдьан үөрэнэллэрэ, үөрэҕи ылынымтыа буолан үчүгэйдик үөрэммит. Салгыы Төҥүлүгэ интэринээккэ олорон сэттэ кылааһы бүтэрэн үчүгэй үөрэҕин иһин Дьокуускай куорат 2 №-дээх оскуолатыгар үөрэттэрэ ыыппыттар. Оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан чэпчэки атлетиканан үлүһүйэн дьарыктаммыт. Атаҕынан кыанар буолан сүүрэрэ, кылыыга, ыстаҥаҕа, куобахха оскуола сүүмэрдэммит хамаандатыгар сылдьара. Оскуолатын ситиһиилээхтик бүтэрэн дойдутугар Маттаҕа кэлэн лесной оскуолаҕа буҕаалтырынан ананан, 1949–1955 сылларга үтүө суобастаахтык үлэлээбитэ. Лесной оскуоланы атын сиргэ көһөрөннөр Михаил Егоровиһы аны холкуос салайар аппараатыгар ылбыттар.
Бастаан Молотов аатынан холкуоска биригэдьиирдээбит. Сэбиэскэй-партийнай оскуолаҕа Пермяков Михаил Иванович, Максимов Николай Дмитриевич уо.д.а. буолан үөрэммиттэр.
Холкуостар холбоһоннор «Октябрь» холкуоска Балыктаахха «Молотов» учаастагар управляющайдаабыта.Биир кэмҥэ Томторго киирэн үлэлии сылдьыбыта. Мөҥүрүөн нэһилиэгин холкуостарыгар орто сүһүөх салалтаҕа пиэрмэ сэбиэдиссэйинэн, биригэдьииринэн таһаарыылаахтык үлэлээбит. Актыыбынай комсомолец дьон ортотугар үөрэтэр-сырдатар үлэлэри ыытыспыт. 1967 сылтан Максим Горькай аатынан сопхуос Балыктаахтааҕы отделениетын биригэдьииринэн анаммыт. Ити кэмҥэ Балыктаах отделениетын пиэрмэлэрин толору мэхэньисээссийэлээһиҥҥэ үлэлэспитэ. 1968 с. Маттаҕа маҕаһыын сэбиэдиссэйинэн ананан үлэлии барбыта. 1969 сылтан Матта отделениетын биригэдьиир-зоотехнигынан үлэлээбитэ. Сайылыктары саҥа сирдэргэ көһөрөн тутууга уонна хотон үлэһиттэрин үлэтин чэпчэтэр мэхэньисээссийэни киллэриигэ үлэлэспитэ. Дьону кытта үлэҕэ дьоҕурдааҕын, салайар үлэҕэ уопутурбутун бэлиэтии көрөннөр 1971 сыллаахха Мэҥэ нэһилиэгин исполкомун сэкирэтээринэн талбыттара.
Исполком сэкирэтээринэн үлэлиир кэмигэр депутаттары кытта үлэҕэ, нэһилиэнньэ ортотугар зонанан үлэҕэ улахан болҕомтотун ууран дьаныардаахтык үлэлээбитэ. Сэкирэтээр быһыытынан үлэлиир кэмигэр киниэхэ сүктэриллэр бары эбээһинэстэрин чопчутук-чуолкайдык толорон докумуоҥҥа үгүс үлэни ыыппыта.
Мэҥэ сельсэбиэтэ оройуон, өрөспүүбүлүкэ биир бастыҥ үлэлээхтэр ахсааннарыгар киирэрин ситиспитэ. 1977 сылтан сельсэбиэт исполкомун бэрэссэдээтэлинэн талыллан үлэлээбитэ.
Михаил Егоровичтыын Мэҥэ сэбиэтигэр Сергей Михайлович Артемьев, Андрей Михайлович Сотников, Михаил Семенович Ченянов, Константин Васильевич Стручков, Федор Васильевич Никитин, Николай Дмитриевич Сотников, Семен Николаевич Харитонов, Петр Васильевич Цыпандин, Гаврил Васильевич Прибылых, Акулина Лукинична Говорова буолан бииргэ үлэлээбиттэрэ.
Нэһилиэккэ үлэлии олорор тэрилтэлэр баазалара бөҕөргөөһүнүгэр, производственнай тутуулар тутуллууларыгар, бөһүөлэги ырааһырдыыга ахсаабат болҕомтотун уурбута.Нэһилиэнньэ чөл олохтоох буолуутугар үгүс өрүттээх үлэни ыытыспыта.
Бүтүн Сойуустааҕы «Билии» уопсастыбаҕа 1955 сылтан чилиэн, лектор этэ.
Михаил Егорович киэҥ далааһыннаах үлэтэ «Кыайыы 30 сыла», «Кыайыы 40 сыла», «Үлэ бэтэрээнэ» мэтээллэринэн, «Социалистическай куоталаһыы кыайыылааҕа» бэлиэлэринэн уонна ССКП оройкуомун, райсовет исполкомун Бочуотунай грамоталарынан, пуондаларынан бэлиэтэммитэ.
Михаил Егорович 1952 сыллаахха Араҥас нэһилиэгиттэн төрүттээх Олесова Елена Дмитриевналыын олохторун холбоон ыал буолбуттара. Кинилэр икки уол оҕолонон дьоллоохтук олорбуттара. Елена Дмитриевна сэрии содулуттан эдэр сааһыттан ыарыһах да буоллар кэргэнигэр бөҕө тыыл буолан, Михаил Егорович үлэлииригэр бары усулуобуйаны сатаан тэрийэрэ.
Уолаттара Егор Михайлович, Дмитрий Михайлович идэлэрин сөпкө талынан сөбүлүүр идэлэринэн уһун сылларга үлэлээбиттэрэ. Балыктаах бөһүөлэгэр олохсуйан тыа ыалын сиэринэн тэринэн оҕолонон-сиэннэрдэнэн ньир-бааччы олороллор. Сиэннэрэ үөрэхтэнэн араас салааларга үлэлииллэр, Дьокуускайга, Маттаҕа олохсуйан дьиэ-уот тэринэн үлэлии-хамсыы сылдьаллар. Хос сиэннэр улаатан оскуола-оҕо саадын дьоно. Сайынын тыа сиригэр тахсан эһээҕэ-эбээҕэ көмө буолаллар.
Биһиги таптыыр-ытыктыыр дьоммут дьоҥҥо-сэргэҕэ аламаҕай, элэккэй майгыларынан, аһыныгас сүрэхтэринэн, хайа баҕарар киһиэхэ биир тэҥ сыһыаннарынан дириҥ ытыктабылы ылан билиҥҥэ диэри кинилэр ааттарын аймахтара,чугас дьонноро истиҥ махталынан ахталлар, олус күндүтүк саныыллар.
Таптыыр-ытыктыыр эһэбит Михаил Егорович Захаров олорон ааспыт олоҕун сиэннэрэ, хос сиэннэрэ салҕаан иһиэхтэрэ, эһэлэрин үтүө аатын үйэтитиэхтэрэ, холобур оҥостуохтара диэн бигэ эрэллээхпит.
Бу кылгас суруйуубун быраата Иннокентий Егорович «Сарсын эмиэ күн тахсыа» диэн ахтыы кинигэтиттэн уонна бииргэ үлэлээбит Гаврил Васильевич Прибылых ахтыытыгар олоҕуран суруйдум.

Мария Захарова, улахан кийиитэ.

Балыктаах