Суруйааччы Ольга Корякина‒Умсуура ыалдьыттаата

Майаҕа олунньу 7 күнүгэр И.М. Сосин аатынан улуустааҕы киин бибилэтиэкэ киинигэр Ийэ тыл күнүн көрсө  РФ Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ, бэйиэт Ольга Корякина-Умсуура ыалдьыттаата. Айымньылаах түһүлгэни И.М.Сосин аатынан кииннэммит бибилэтиэкэ ситимин үлэһиттэрэ уонна улуустааҕы Наталья Пахомова салайааччылаах “Таммахтар” холбоһук айар куттаах ааптардара тэрийдилэр. Ааҕааччыны кытта үлэлиир саала сүрүн бибилэтиэкэрэ Марина Трифонова иилээн-саҕалаан ыытта. Кини барыбыт интэриэһиргиир ыйытыктарынан суруйааччыны кытта иһирэхтик сэһэргэстэ.

Таатта ытык сириттэн төрүттээх Ольга Николаевна оскуола саҕаттан кыралаан суруйан саҕалаабыт. Суруйааччы буолар баҕалаах кыыс 1976-1979 с.с. СГУ историческай-филологическай бакылтыатыгар саха салаатыгар үөрэнэр кэмигэр Е.П. Шестаков-Эрчимэн “Сэргэлээх уоттара” айар түмсүүтүгэр старостанан сылдьыбыт. Устудьуоннуу сылдьан 17 сааһын туолбут, эдэр сааһыттан саха ахсаанын элбэтэр бүччүм баҕалаах кыыс 19 сааһыгар ыал буолбут. Салгыы 3-с куурустан Ураллааҕы университекка үөрэнэн суруналыыс идэтин ылбыт. Бүлүү хаһыатыгар корректорынан үлэлээбит. Ол кэмҥэ университекка бииргэ үөрэммит кыыһа Саргылана Гольдерова бастакы кинигэтэ бэчээттэммит. Бу кэмтэн саҕалаан суруйуох-бичийиэх санаа киирбит. 1986 с. Ытык Күөлгэ кэргэнэ кылаабынай быраас солбуйааччытынан анаммытыгар бибилэтиэкэ ааҕар саалатыгар үлэлии киирбит. 1987 с. иккис оҕолорун кэнниттэн кэргэнэ Томскайга ординатураҕа үөрэнэ барар. Соҕотох хаалан туоххаһыйан,  оҕолорун көрөн олорор сылларыгар суруйарын саҕалаабыт. Кини “Дьулуруйар Ньургун Боотур” олоҥхону хос-хос ааҕан ийэ тылга уһуктуу киирэн кынаттаабытын, Умсуура диэн хос ааты ылыммыт устуоруйатын, төбөт (тибет) тылын үөрэппитин сырдатта.

“Хотугу сулус” сурунаалга “Тойон эр”, 1989 с. “Эдэр коммунист” хаһыакка “Дьахтар айыллыбыта” диэн бастакы хоһоонноро Умсуура диэн аатынан тахсыбыттара. Онтон ыла “Орон поэтессата” аатынан айар эйгэҕэ киирбитэ. 1991 с. “Кэп туонуута”  диэн хоһооннорунан 1-кы кинигэтэ тахсар. Ааптар  1994 с. “Кут көтөҕүү”  кинигэни Күн сирин көрдөрөр. 1996 с. “Чуораанчык” сурунаалга сүрүн эрэдээктэринэн үлэлии сылдьан оҕолорго анаан остуоруйалары суруйар. 1999 с. “Хаан тамайыы”, 2007 с. “Одун уот”, 2009 с. “Сүрэх быата” хоһооннор, 2014 с. “Чуораанчык уу дойдутугар”  остуоруйа, 2013 с. “Соргу” хоһооннорун кинигэлэрэ тахсыбыттара. “Далбар Хотун”  сурунаалга үлэлии сылдьыбыта.

Киһини эрэ долгутар күүстээх иэйиилээх суруйааччы, бэйиэт олоҕу, тапталы, итэҕэли, дьолу  аһаҕастык, баарынан суруйарынан ааҕааччы кутун тутар.

Мэлдьи бэйэтин билиитин хаҥатан үөрэнэ сылдьар  суруйааччы элбэх бөлөһүөк, идэлээх дьон үлэлэрин ааҕар, айар-суруйар дьоҥҥо анаан хоһоон, кэпсээн суруйуутугар, тылбааска элбэх быраабыланы кэпсээтэ.  Умсуура:

  • Киһи сүрэҕин баҕатынан айар кэмнээх. Хоһоон тэҥ сүһүөхтээх, рифмалаах буолуохтаах, оҕоҕо аналлаах хоһоон ааҕарга судургу, өйдөнүмтүө буоларыгар элбэх сүһүөхтээх буолуо суохтаах. Хас биирдии суруйар киһи ийэ тылы үүнэр көлүөнэҕэ чөл тиэрдэргэ кыһаллыахтаах. Оҕо дьиэтигэр иитиллэр, төрөппүттэрин истэн улаатар. Онон сахалыы кэпсэтэн,  араадьыйаны холбоон, дьиэ иһигэр саха тылынан саҥарар эйгэни үөскэтиэхтээх. Бэйэттэн саҕалаан сыыс тылы туттартан туттунуохха, сахалыы тыл баар эрээри киирии тылларга үтүрүллэрэ сыыһа, хомолтолоох. Тыл 5 истииллээх, саамай үрдүк өһүөтэ уус-уран, онтон дьыала-куолу, публицистика,  билим уонна кэпсэтии тыла-өһө бааллар. Саха этигэн тылын, аһаҕас дорҕооннор дьүөрэлэһиилэрин тутуһуохтааххын. Ийэ тылбытын харыстыырга бары ылсыаҕыҥ,  — диэтэ итиэннэ тылы ордук ханна сыыһа-халты тутталларын ыйда.

“Таммахтар” холбоһук салайааччытын солбуйааччы Изабелла Романова ааҕааччы быһыытынан тус санаатын үллэһиннэ:

  • Ольга Корякина хоһоонноро киһи кутугар-сүрүгэр сөрүүн сүөгэй курдук киирэр. Суруйаары гыннахха сороҕор тыл бүтэн хаалар курдук буолар, онно кини хоһооннорун аахтахха төрөөбүт алааскар төннүбүт курдук буолаҕын. Кини хоһоонноругар киһини толкуйдатар дириҥ ис хоһоонноох уобарастар, ырааҕы көрөргө угуйар хоһооннор бааллар, сэдэх тыллары булаҕын. Сахалар өбүгэлэрбит, хайдах айыллыбыппыт туһунан, дьахтар аналын, олоҕу анаарыы, о.д.а. толкуйдатар “Мин хоһооннорум көннөрү тыл оонньуута курдук, саарбаны бултаһар курдук тылы бултаһарынан муҥурдаммата эбитэ буоллар” диэн бэлиэтээбитин сэргээбитим. Кырдьык, суруйар киһи тылы бултаһар буолбакка, тыл сүрэхтэн тахсыахтаах дии саныыбын.

Дмитрий Захаров, Инна Николаева, Елена Прокопьева, Мария Левина, Елизавета Попова-Баартаах Кырата, Светлана Иванова-Намыына санааларын үллэһиннилэр, хоһооннорун аахтылар. Августина Владимирова-Хабарова учууталлыыр сылыгар саха тылын уруоктарыгар “Чуораанчык” сурунаал таһаарар суруйууларын элбэхтик туһаммытын кэпсээтэ.

И.М.Сосин аатынан бибилэтиэкэ ситимин киинин дириэктэрэ Марианна Никанорова ыалдьыт суруйааччыга ыҥырыыны ылынан кэлбитинэн итиэннэ элбэх сүбэтин-аматын иһин махтанна, суруйааччыттан саҥа айымньылары кэтэһэрин тиэртэ.  Марианна Афанасьевна 2023 с. суруйааччы Иннокентий Сосин 95 сылыгар анаан ыытыллыбыт тэрээһиннэри сырдатта. Онно  суруйааччы  норуот уостан түспэт ырыа буолбут хоһооннорунан М.К. Попова аатынан Майатааҕы муусука оскуолатын уруһуй кылааһын оҕолоро уруһуйдарынан оҥоһуллубут QR-кодтаах аккырыыккалары итиэннэ бибилэтиэкэ үлэһиттэрэ бэйэлэрэ хомуйан хатарбыт суруйааччы QR-кодтаах  12 кинигэлээх “Алаас чэйэ” битэмииннээх чэй нобуорун бэлэх уунна.

Ольга Корякина-Умсуура инники соругун билиһиннэрэн Оруос баай сиэнэ, саха дьахталларыттан бастакы хоһоон суруйааччы Биэрэ Дабыыдап туһунан сырдатта. Биэрэ Дабыыдап диэн бастакы буукубаары, 20-чэ үөрэх кинигэтин суруйбут, ойуулаабыт уонна матыып айааччы буолар диэтэ итиэннэ кини хоһооннорун нууччалыы тылбааһыгар үлэлиирин эттэ. Тэрээһин кыттыылаахтарыгар анаан “Айыы муҥа”  хоһоонун аахта. Ыалдьыт “Таммахтартан” Махтал сурук, сибэкки дьөрбөтүн, ааптардар сэмэй бэлэхтэрин тутта. Тэрээһин кыттыылаахтара бэйэ-бэйэлэригэр махтанан, суруйааччы илии баттааһынннаах кинигэлэрин ылан, элбэх саҥаны билэн, астынан тарҕастылар.

Марелла Баишева.